Gashlighting ή Ψυχολογική Χειραγώγηση

Όταν κάποιος σε κάνει να αμφισβητείς τη δική σου πραγματικότητα…

Η πιο ύπουλη μορφή χειραγώγησης δεν είναι να σε πείσει κάποιος ότι έχει δίκιο.
Είναι να σε πείσει ότι εσύ δεν αξίζει να εμπιστευτείς τον εαυτό σου.

Ότι θυμάσαι λάθος.
Ότι υπερβάλλεις.
Ότι είσαι πολύ ευαίσθητη.

Σιγά σιγά αρχίζεις να αναρωτιέσαι:
Μήπως πράγματι το θυμάμαι λάθος;
Μήπως υπερβάλλω;
Μήπως τελικά φταίω εγώ;
Και τότε συμβαίνει κάτι βαθύτερο.
Η εμπιστοσύνη στη δική σου αντίληψη αρχίζει να κλονίζεται…

Αυτό το φαινόμενο στην ψυχολογία ονομάζεται Gaslighting.
Και θεωρείται μία από τις πιο ύπουλες μορφές ψυχολογικής χειραγώγησης, γιατί δεν επιτίθεται απλώς στα συναισθήματα ενός ανθρώπου.
Επιτίθεται στην ίδια του την πραγματικότητα.

Από πού προέρχεται ο όρος
Ο όρος προέρχεται από την ταινία Gaslight του 1944.

Στην ιστορία, ένας άνδρας προσπαθεί να πείσει τη σύζυγό του ότι χάνει τα λογικά της.
Κάθε βράδυ χαμηλώνει ελαφρά τα φώτα του σπιτιού.
Όταν εκείνη το παρατηρεί, εκείνος της λέει ότι το φαντάζεται.
Ότι δεν συνέβη ποτέ.
Σιγά σιγά αρχίζει να αμφισβητεί την αντίληψή της.
Και τελικά την ίδια της τη λογική.

Από εκεί προήλθε ο όρος gaslighting:

η συστηματική προσπάθεια να κάνει κάποιος έναν άλλον άνθρωπο να αμφισβητήσει τη δική του πραγματικότητα.

Τι είναι το Gaslighting

Το gaslighting είναι μια μορφή ψυχολογικής χειραγώγησης όπου ένα άτομο προσπαθεί να αλλοιώσει την αντίληψη ενός άλλου για την πραγματικότητα.
Ο στόχος δεν είναι απλώς να κερδίσει μια διαφωνία.
Ο στόχος είναι βαθύτερος.
Να κλονίσει την εμπιστοσύνη του άλλου ανθρώπου:

στη μνήμη του
στην κρίση του
στην αντίληψή του
στα συναισθήματά του.

Όταν αυτό συμβαίνει επανειλημμένα, ο άνθρωπος αρχίζει να βασίζεται όλο και περισσότερο στον άλλον για να καταλάβει τι είναι πραγματικό.
Και τότε δημιουργείται μια σχέση όπου η πραγματικότητα μετακινείται συνεχώς.

Τα συνηθισμένα σημάδια του Gaslighting

Οι άνθρωποι που βιώνουν gaslighting συχνά παρατηρούν ορισμένα χαρακτηριστικά μοτίβα.

Αρχίζουν να:
• αμφιβάλλουν για τις αναμνήσεις τους
• ζητούν συγγνώμη υπερβολικά συχνά
• νιώθουν σύγχυση μετά από συζητήσεις
• εξηγούν συνεχώς τον εαυτό τους
• εμπιστεύονται περισσότερο την κρίση του άλλου από τη δική τους.

Και πολλές φορές έχουν ένα έντονο αίσθημα ότι κάτι δεν πάει καλά.
Αλλά δεν μπορούν να εξηγήσουν τι ακριβώς συμβαίνει.

Μπορεί το Gaslighting να γίνεται ασυνείδητα;

Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι το gaslighting είναι πάντα συνειδητή χειραγώγηση.
Ότι κάποιος ξέρει ακριβώς τι κάνει.

Σε ορισμένες περιπτώσεις αυτό είναι αλήθεια.
Υπάρχει όμως και μια πιο σύνθετη πραγματικότητα.

Το gaslighting μπορεί να συμβαίνει κυρίως ασυνείδητα!!!
Όχι επειδή κάποιος θέλει να χειραγωγήσει.
Αλλά επειδή ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει ισχυρούς μηχανισμούς ψυχολογικής άμυνας.

Ο ανθρώπινος νους έχει μια βασική ανάγκη:
να διατηρεί μια θετική εικόνα για τον εαυτό.
Όταν όμως κάποιος κάνει κάτι που προκαλεί ντροπή, ενοχή ή ευθύνη, ο εγκέφαλος μπορεί να ενεργοποιήσει αμυντικούς μηχανισμούς.

Σε ορισμένες περιπτώσεις αυτό οδηγεί σε ασυνείδητη παραμόρφωση της πραγματικότητας.

Το άτομο μπορεί πραγματικά να πιστεύει ότι:
«Δεν το είπα έτσι.»
«Δεν έγινε έτσι.»
«Το θυμάσαι λάθος.»

Δεν πρόκειται απαραίτητα για ψέμα.
Πρόκειται για έναν ψυχολογικό μηχανισμό που προστατεύει τον άνθρωπο από εσωτερική δυσφορία.

Όταν το Gaslighting γίνεται εσωτερικό

Το πιο βαθύ στάδιο αυτού του φαινομένου εμφανίζεται όταν η εξωτερική αμφισβήτηση μετατρέπεται σε εσωτερική φωνή.
Αυτό ονομάζεται Self-Gaslighting.

Συμβαίνει όταν ο άνθρωπος αρχίζει να ακυρώνει μόνος του την εμπειρία του.

Λέει μέσα του:
«Μάλλον υπερβάλλω.»
«Δεν ήταν τόσο σοβαρό.»
«Ίσως είμαι πολύ ευαίσθητη.»
«Δεν πρέπει να το παίρνω προσωπικά.»

Σιγά σιγά ο άνθρωπος αρχίζει να αμφισβητεί τα δικά του συναισθήματα.
Και έτσι χάνει την εμπιστοσύνη στην εσωτερική του πυξίδα.

Το gaslighting δεν είναι μόνο ψυχολογικό φαινόμενο.
Έχει και νευροβιολογική επίδραση.

Όταν ένας άνθρωπος βιώνει συνεχώς αμφισβήτηση, ο εγκέφαλος προσπαθεί να επεξεργαστεί δύο αντικρουόμενες πληροφορίες:

•την προσωπική εμπειρία
•και την άρνηση αυτής της εμπειρίας από τον άλλον ή τον εαυτό του

Αυτό δημιουργεί έντονο γνωστικό στρες.

Με τον καιρό, πολλοί άνθρωποι αρχίζουν να αμφισβητούν τη δική τους εμπειρία για να μειώσουν αυτή την εσωτερική ένταση.
Έτσι η σύγχυση παγιώνεται.

Πώς ξεπερνιέται το Gaslighting

Η βαθύτερη ζημιά που προκαλεί το gaslighting δεν είναι μια δύσκολη σχέση.
Είναι η απώλεια εμπιστοσύνης στον εαυτό.
Ο άνθρωπος παύει να εμπιστεύεται:

τη μνήμη του
την αντίληψή του
τα συναισθήματά του
τη διαίσθησή του.

Η έξοδος από αυτή τη δυναμική ξεκινά από την επανασύνδεση με τη δική μας εμπειρία.

Το πρώτο βήμα είναι να θυμηθεί ο άνθρωπος ότι τα συναισθήματα είναι πληροφορία.

Δεν είναι πάντα αντικειμενικά.
Αλλά δεν εμφανίζονται τυχαία.

Όταν κάτι μέσα μας νιώθει επίμονα σύγχυση ή πίεση, αυτό είναι συχνά ένα σήμα ότι κάτι στη δυναμική της σχέσης δεν είναι ισορροπημένο.

Η επούλωση αρχίζει όταν ο άνθρωπος επιτρέψει στον εαυτό του να πει:

«Η εμπειρία μου αυτή πράγματι έχει αξία.»

Από εκεί και πέρα η διαύγεια αρχίζει να επιστρέφει.

Ο άνθρωπος αναγνωρίζει το μοτίβο.
Εμπιστεύεται ξανά τη διαίσθησή του.
Και επαναφέρει όρια που προστατεύουν την εσωτερική του πραγματικότητα.

Γιατί οι άνθρωποι έλκονται ξανά από παρόμοιες δυναμικές

Ένα από τα πιο παράδοξα φαινόμενα είναι ότι άνθρωποι που έχουν βιώσει gaslighting συχνά βρίσκονται ξανά σε παρόμοιες σχέσεις.
Όχι επειδή το επιλέγουν συνειδητά.
Αλλά επειδή ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει μια βαθιά τάση:
να αναζητά το οικείο.
Ακόμη και όταν το οικείο είναι δύσκολο.

Όταν κάποιος έχει συνηθίσει σε δυναμικές όπου η πραγματικότητα αμφισβητείται, η αβεβαιότητα μπορεί να γίνει ένα γνώριμο συναισθηματικό περιβάλλον.
Και το νευρικό σύστημα αρχίζει να το αναγνωρίζει ως φυσιολογικό.
Έτσι σε νέες σχέσεις μπορεί να εμφανιστεί μια παράξενη έλξη προς παρόμοιες συμπεριφορές.
Όχι επειδή είναι υγιείς.
Αλλά επειδή είναι γνωστές.

Η πραγματική αλλαγή αρχίζει όταν ο άνθρωπος αναγνωρίζει αυτά τα μοτίβα.
Και επιλέγει συνειδητά κάτι διαφορετικό.
Κάτι που ίσως στην αρχή μοιάζει πιο ήσυχο.
Λιγότερο δραματικό.
Αλλά στην πραγματικότητα είναι κάτι πολύ πιο βαθύ.

Μια σχέση όπου η πραγματικότητα δεν χρειάζεται να αποδεικνύεται συνεχώς.
Μια σχέση όπου ο άνθρωπος μπορεί να εμπιστεύεται ξανά την εμπειρία του.
Γιατί η υγιής σύνδεση δεν δημιουργείται μέσα από σύγχυση.
Δημιουργείται μέσα από σαφήνεια, σεβασμό και αλήθεια.

Μερικές φορές το πιο θεραπευτικό πράγμα είναι να ακούσουμε μια απλή φράση:
«Δεν είσαι τρελός.
Αυτό που ένιωσες ήταν πραγματικό.»

Αν κάποτε βρέθηκες σε μια τέτοια κατάσταση, άφησε μια καρδιά ❤️ στα σχόλια.
Μερικές φορές η κατανόηση αρχίζει απλώς από το να δούμε ότι δεν είμαστε μόνοι.

Με Αγάπη
Διονυσία
♥️